Radiografia tangensowa – pomiar korozji rurociągów w izolacji bez jej demontażu

Standardowe pytanie „ultradźwięki czy radiografia” traci sens tam, gdzie rurociąg jest zaizolowany, pracuje pod ciśnieniem i nie można go wyłączyć z ruchu na czas badania – zdjęcie izolacji na całej długości podejrzanego odcinka bywa kosztowne, czasochłonne, a czasem po prostu niepraktyczne. W takich sytuacjach dobrym rozwiązaniem jest radiografia w wariancie tangensowym lub przez dwie ścianki – techniki zaprojektowane specjalnie do oceny korozji rur bez ich odsłaniania.

Na czym polega radiografia tangensowa

W klasycznej radiografii wiązka promieniowania przechodzi przez materiał prostopadle do jego powierzchni. W technice tangensowej źródło promieniowania ustawia się tak, żeby wiązka biegła stycznie do obwodu rury – wzdłuż linii środkowej rury lub przesunięta względem niej o promień rury. Taki układ pozwala uzyskać na detektorze obraz profilu ścianki rury „z boku” – widoczny jest zarys wewnętrznej i zewnętrznej powierzchni rury, a ubytek grubości spowodowany korozją czy erozją jest bezpośrednio widoczny jako zwężenie tego profilu. Metodę tę reguluje norma PN-EN ISO 20769-1.

Badanie przez dwie ścianki

Uzupełniającą techniką jest badanie przez dwie ścianki (norma PN-EN ISO 20769-2), w którym wiązka przechodzi przez obie ścianki rury, a na obrazie nakładają się na siebie profile bliższej i dalszej ścianki (technika DWSI – pojedynczy obraz, lub DWDI – podwójny, rozdzielony obraz obu ścianek). Obie techniki – tangensowa i przez dwie ścianki – są w praktyce często stosowane łącznie, żeby uzyskać pełniejszy obraz stanu rury z różnych ujęć.

Dlaczego to działa bez zdejmowania izolacji

Kluczowa zaleta obu technik: badanie można wykonać bez demontażu izolacji termicznej i bez wyłączania instalacji z ruchu (tzw. badanie on-stream). Promieniowanie o odpowiednio dobranej energii przenika przez warstwę izolacji i płaszcz ochronny, docierając do metalu rury – dzięki temu można ocenić stan techniczny instalacji pracującej, bez przerywania procesu produkcyjnego i bez kosztów związanych ze zdjęciem i ponownym założeniem izolacji.

Warto pamiętać, że przy technice tangensowej wymagana jest zwykle wyższa energia promieniowania niż przy klasycznym badaniu przez dwie ścianki – wynika to z dłuższej efektywnej drogi promieniowania w materiale przy takim ustawieniu geometrii wiązki.

Zastosowania

Radiografia tangensowa i badanie przez dwie ścianki znajdują zastosowanie głównie tam, gdzie podejrzewa się korozję lub erozję, a nie standardowe wady spawalnicze:

• ocena korozji wżerowej i ogólnej rurociągów izolowanych w instalacjach petrochemicznych i rafineryjnych,
• kontrola erozji i osadów wewnątrz rur, niewidocznych z zewnątrz,
• badanie innych elementów cylindrycznych – zbiorników ciśnieniowych, bębnów kotłowych, rurociągów w elektrowniach,
• monitoring korozji pod izolacją (CUI) w ramach programów zarządzania integralnością instalacji.

Warto zaznaczyć: normy PN-EN ISO 20769 dotyczą oceny korozji i erozji, a nie typowych wad spawalniczych – do kontroli jakości samej spoiny nadal stosuje się klasyczną radiografię wg PN-EN ISO 17636, opisaną w naszym przewodniku po metodzie RT.

Ograniczenia, o których warto wiedzieć

• Metoda nadal wykorzystuje promieniowanie jonizujące, więc wymaga wyznaczenia stref bezpieczeństwa – nie eliminuje tego aspektu radiografii, tylko oszczędza czas i koszt związany z demontażem izolacji.
• Interpretacja wymaga doświadczenia – obraz profilu ścianki trzeba prawidłowo odczytać, żeby odróżnić rzeczywisty ubytek od zniekształceń geometrycznych obrazu.
• Jako technika oceny korozji, nie zastępuje ona klasycznej radiografii złączy spawanych pod kątem wad spawalniczych.

Alternatywa: mapowanie korozji metodą PAUT

Tam, gdzie dostęp do powierzchni jest łatwiejszy niż do wnętrza izolowanego rurociągu – np. przy dużych, płaskich powierzchniach zbiorników – dobrą alternatywą bywa mapowanie korozji metodą PAUT, niewymagające promieniowania jonizującego, ale zwykle wymagające bezpośredniego dostępu do badanej powierzchni. Wybór między obiema metodami zależy od geometrii obiektu i dostępności powierzchni – warto go każdorazowo skonsultować ze specjalistą.

Podsumowanie

Radiografia tangensowa i badanie przez dwie ścianki, uregulowane normami PN-EN ISO 20769-1 i -2, to sprawdzone rozwiązanie tam, gdzie trzeba ocenić korozję lub erozję rurociągu bez zdejmowania izolacji i bez wyłączania instalacji z ruchu. To realna alternatywa dla kosztownego i czasochłonnego demontażu izolacji na całej długości podejrzanego odcinka.

Potrzebujesz oceny korozji rurociągu w izolacji, bez wyłączania go z eksploatacji? Skontaktuj się z naszym zespołem – ocenimy, czy radiografia tangensowa lub badanie przez dwie ścianki sprawdzi się w Twojej instalacji.