Badania nieniszczące wyrobów hutniczych – normy dla blach, prętów i rur

Wyroby hutnicze – blachy, pręty, rury i kształtowniki – powstają w procesie walcowania, w odróżnieniu od odkuwek (kutych) czy odlewów (lanych). Ich geometria i sposób produkcji sprawiają, że typowe wady, jakich się w nich szuka, oraz normy regulujące badania są inne niż w przypadku tych dwóch pozostałych grup wyrobów. W tym artykule skupiamy się właśnie na specyfice wyrobów walcowanych: jakie wady w nich powstają, jaką metodę dobrać i jakie normy stosować dla poszczególnych typów produktów.

Jak powstają wady w wyrobach walcowanych

Blachy, pręty i rury powstają przez wielokrotne walcowanie wlewka lub kęsa na gorąco lub na zimno. Proces ten spłaszcza i wydłuża materiał – a wraz z nim także wszelkie nieciągłości obecne już we wsadzie. Do najczęstszych wad wyrobów hutniczych należą:

Zawalcowania – powierzchniowe zawinięcia materiału, powstające, gdy nierówności powierzchni wsadu zostają „wciśnięte” w materiał podczas kolejnych przepustów walcowniczych.

Rozwarstwienia – najbardziej charakterystyczna wada wyrobów płaskich. Powstają, gdy pęcherz gazowy, wtrącenie niemetaliczne lub jama skurczowa obecna we wlewku zostaje „rozwałcowana” na płaską, wewnętrzną nieciągłość równoległą do powierzchni blachy.

Wtrącenia niemetaliczne wydłużone wzdłuż kierunku walcowania – w przeciwieństwie do odlewów, gdzie wtrącenia mają zwykle nieregularny kształt, w wyrobach walcowanych są one rozciągnięte w linii walcowania.

Pęknięcia krawędziowe – powstające na skutek naprężeń podczas walcowania, szczególnie przy nieodpowiedniej temperaturze wsadu.

Najpopularniejsze techniki pracy w naszym Dobór metody badania do rodzaju wyrobu

Ze względu na płaską lub obrotowo-symetryczną geometrię wyrobów hutniczych, badanie ultradźwiękowe metodą echa jest tu podstawową i najczęściej stosowaną techniką – pozwala wykryć rozwarstwienia i wtrącenia na całej grubości materiału przy dostępie tylko z jednej strony. Dla wad otwartych na powierzchnię (pęknięcia krawędziowe, zawalcowania) uzupełniająco stosuje się badania penetracyjne (PT) lub – w przypadku materiałów ferromagnetycznych – badania magnetyczno-proszkowe (MT).

Normy stosowane w badaniach wyrobów hutniczych

Każdy typ wyrobu walcowanego ma własną, dedykowaną normę badania ultradźwiękowego:

• PN-EN 10160 – badanie ultradźwiękowe wyrobów płaskich (blach) ze stali niestopowej lub stopowej o grubości 6–200 mm, metodą echa. Norma definiuje 4 klasy jakości korpusu wyrobu (S0–S3) i 5 klas jakości obrzeży (E0–E4).
• PN-EN 10307 – analogiczna norma dla wyrobów płaskich ze stali nierdzewnych austenitycznych i austenityczno-ferrytycznych.
• PN-EN 10308 – badanie ultradźwiękowe prętów stalowych.
• PN-EN ISO 10893-8 – automatyczne badanie ultradźwiękowe rur stalowych (bez szwu i spawanych) w celu wykrycia rozwarstwień; norma ma też części 9 i 10 obejmujące inne rodzaje niezgodności w rurach.

Dla porównania: odkuwki bada się według PN-EN 10228-3/-4, a odlewy według PN-EN 12680-1/-2/-3 – to zupełnie inny zestaw norm niż dla wyrobów walcowanych, mimo że fizyczna zasada badania (metoda echa) pozostaje ta sama.

Dlaczego dobór normy ma znaczenie

Norma określa nie tylko sposób prowadzenia badania, ale też kryteria akceptacji – czyli to, jaka wielkość i rodzaj wskazania jeszcze kwalifikują materiał jako dobry. Zastosowanie niewłaściwej normy (np. traktowanie blachy jak odkuwki) może prowadzić do błędnej oceny wyniku – zarówno w stronę niepotrzebnego odrzucenia dobrego materiału, jak i przeoczenia realnej wady. Dlatego przy zamawianiu badania warto precyzyjnie określić rodzaj wyrobu i jego przeznaczenie – to od tego zależy, którą normę zastosuje laboratorium.

Podsumowanie

Wyroby hutnicze – blachy, pręty i rury – mają swoją specyfikę wad i własny zestaw norm badawczych, odrębny od tego stosowanego dla odkuwek czy odlewów. Rzetelne badanie, dopasowane do rodzaju wyrobu i wykonane zgodnie z właściwą normą, pozwala wcześnie wykryć rozwarstwienia i inne wady walcownicze, zanim materiał trafi do dalszej obróbki lub konstrukcji.

Potrzebujesz badania wyrobu hutniczego zgodnego z właściwą normą? Skontaktuj się z naszym zespołem – dobierzemy metodę i normę odpowiednią do rodzaju Twojego materiału.